อารายธรรมโบราณทางตะวันออก เขมร-ขอม

แผ่นดินไทยของเรามีอายุมานับไม่ถ้วนถ้านับปีพุทธศักราชก็ปาเข้าไป2554ปี แล้ว แต่จะมีก็คนที่นึกถึงและเชื่อมโยงกับความเก่าแก่นี่ไปกับโปราณสถานที่มีอายุ กว่าพันปีที่ยังคงเหลืออยู่ในประเทศที่แผ่นดินทองของเรา

เส้นทางศึกษาอารายธรรมโบราณของเรา เมืองไทย.คอม วันนี้ เราจะพาทุกๆคนไปพบกับโบราณสถานที่มีคุณค่าเหล่านี้ยังเส้นทาง นครนายก – ปราจีนบุรี – สระแก้ว

หลายคนมองว่าการศึกษาประวัติศาสตร์เป็นเรื่องที่น่าเบื่อ ไม่เหมือนกับการท่องเที่ยวหรือเดินทางประเภทอื่นๆ จริงๆแล้วมันมีสิ่งที่น่าสนใจและน่าเต้นเต้นมากๆในวันนี้ เราอยากให้นักเดินทางทั้งหลายได้เห็นคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมโบราณที่ยังคงเหลือให้ลูกหลานได้เห็นได้ชมกัน และเมื่อเรานึกย้อนกลับไปเมื่อพันกว่าปีที่แล้วนั้น ชนอารยธรรมโบราณเหล่านี้เขาสร้างสิ่งก่อสร้างอันยิ่งใหญ่ได้อย่างไร เนื่องจากวัถตุดิบส่วนใหญ่เป็นหินที่มีน้ำหนักสูง นำมาเรียงร้อยต่อกันเป็นเจดีย์ทรงสูง มันน่าฉงนยิ่งนักครับ

เมืองโบราณ ดงละคร

ผมขอเริ่มต้นที่จังหวัดนครนายกที่เป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางครับ โดยเรามุ่งหน้าสู่ ”เมืองโบราณ ดงละคร” วันนี้ได้พบกับคุณลุงสมจิตร ผู้เชี่ยวชาญที่ได้ร่วมขุดโบราณสถานแห่งนี้ตั้งแต่สมัยหนุ่มๆ 40กว่าปีก่อน ในทุกวันนี้ก็เป็นวิทยากรให้กับสถานศึกษาและเยาวชนทั่วไป เกี่ยวกับเมืองโบราณดงละครแห่งนี้

คุณลุงสมจิตรเล่าให้ฟังว่า ที่มาของชื่อนั้นเป็นอย่างนี้ “ในสมัยก่อนมีนายพรานคณะหนึ่งเข้ามาล่าสัตว์ ตกเย็นพักอยู่ห่างจากตัวเมืองไปนิดหน่อย อยู่มาเย็นวันหนึ่งนายพรานเหล่านี้ได้ยินเสียงแว้ว มาเมื่อมีการเล่นละคร พอรุ่งเช้านายพรานเหล่านี้ก็ได้ทำหมายเหตุจุดเกิดเสียงตามต้นไม้ต่างๆ เพราะนายพราน สมัยก่อนนั้นจะหูดีเรื่องของทิศทางเสียง เมื่อเดินตามจุดเกิดเสียงไปก็พบกับภูเขาแต่ตอนหลังพบว่าไม่ใช่ภูเขา แต่กลับพบเศษภาชนะเกลื่อนกลาดไปหมด และนั้นก็เป็นฐานของกำแพงเมืองที่สูงมากๆ เมื่อกลับออกไปก็ได้เรียกเมืองที่พบนี้ว่า เมืองดงละคร”

ปัจจุบันเหลือซากเพียงเท่านี้	สถูปศิลาแลง สันนิษฐานว่าอาจจะใช้ใส่กระดูกบุคคลสำคัญ
ป้ายบอกรายละเอียด	ลุงสมจิตร เสื้อม่วง
บรรยากาศโดยรอบ	บรรยากาศโดยรอบ
น้องแซมมี่ ตั้งใจสุดๆ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี

ตั้งอยู่บริเวณหลังศาลากลางจังหวัดหลังเก่า เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติประจำภูมิภาคตะวันออก เป็นที่รวบรวมศิลปโบราณวัตถุที่ค้นพบในจังหวัดปราจีนบุรี และจังหวัดในภูมิภาคตะวันออกมีโบราณวัตถุเป็นจำนวนมาก ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ต่อเนื่องมาจนถึงรัตนโกสินทร์ เช่น เครื่องมือหินกระเทาะเทวรูปเคารพในศาสนาฮินดู พระวิษณุสวมหมวกทรงกระบอก ศิวลึงค์ ทับหลังและคันฉ่องสำริด เป็นต้นรวมทั้งโบราณคดีใต้น้ำไทยที่พบจากใต้ทะเลบริเวณเกาะครามจังหวัดชลบุรี และที่อื่น ๆ เปิดให้เข้าชมระหว่างวันพุธ – วันอาทิตย์ และวันนักขัตฤกษ์ เวลา 09.00 – 16.00 น.

วิธีการเดินทางมาที่นี่ http://www.prachinburi-museum.go.th/data/tour.html

ธรรมจักร ศิลปะทวารวดี ปลายพุทธศตวรรษที่ 12

พระวิษณุจตุรภุช

ถ้วยโถโบราณ ศิลปะทวารวดี

สร้อยกระดูกสัตว์

เก่าแก่โบราณกว่าพันปี

Princess of Kokpanomdee (โคกพนมดี) มีกระดูกสัตว์กว่าแสนชิ้น

แผนที่เมืองโบราณ ศรีมโหสถ	ทับหลัง ศิลปะเขมร
ห้ามถ่ายภาพ นอกจากจะได้รับอนุญาต กรณีพิเศษ	ป้ายเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี

	แผนที่ของที่ตั้ง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี

โบราณสถานสระแก้วหรือโบราณสถานบ่อแก้ว

สระแก้ว เป็นโบราณสถานที่สำคัญที่สุดในบรรดาสระต่าง ๆ ที่ปรากฎนอกเมืองโบราณศรีมโหสถ จัดอยู่ในกลุ่มบ่อน้ำนอกเมืองกลุ่มทิศใต้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน หมายเลข 12 เมื่อ พ.ศ.2500 เป็นสระน้ำรูปสี่เหลี่ยม ขนาดสระกว้าง 4 เมตร ยาว 3 เมตร ขุดลึกลงไปในศิลาแลง ผนังสระทุกด้านสลักเป็นรูปสัตว์เช่น ช้าง มกร หรือ เหรา หมู กินรี สิงห์ ฯลฯ

แบบจำลองปราสาทเขมร ขอม หรือปราสาทสด๊กก็อกธม	ภายในศูนย์การเรียนรู้

อ.อาณัติ กำลังบรรยายให้ประวัติ	สมัยก่อนเมื่อน้ำเต็มสระนี้ ผิวน้ำสะท้อนได้ดั่งกระจกเป็นที่มาของสระแก้ว
ดูความลึกของบ่อนะครับ	ที่ขอบบ่อมีรอยแกะสลักรูปสัตว์หลายชนิด
บรรยากาศดีมากๆ	ชั้นศิลาแลงธรรมชาติผสมกับที่สร้างขึ้นก่อเป็นกำแพง

เส้นทางอารยธรรมตะวันออก ปราสาทสด๊กก็อกธม

โบราณสถานที่ใหญ่และสำคัญของจังหวัดสระแก้วแห่งนี้ ตั้งอยู่ที่บ้านหนองเสม็ด ตำบลโคกสูง สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 14เพื่อใช้ประดิษฐานรูปเคารพ และใช้ประกอบพิธีกรรมตามคติความเชื่อถือในลัทธิศาสนาฮินดู

สถาปัตย์ภูมิทัศน์ที่ตั้งใจให้เหมือนป่าเสมือนเช่นโบราณกาล	เสานางเรียงล้ม
ทางนี่ให้บุคคลสำคัญในสมัยก่อนเดินเข้าสู่องค์ปราสาท	นำศิลาลงมาเรียงใหม่เพื่อเติมส่วนที่เสียหาย

		คำว่าสด๊กก็อกธม หมายถึง “ เมืองที่มีต้นกกขึ้นรกในหนองน้ำใหญ่ ”ซึ่งปัจจุบันยังพอมองเห็น หนองน้ำใหญ่ในอดีตอยู่ใกล้ ๆ ปราสาทนั่นเองปัจจุบันจารึกทั้ง 2 หลัก ถูกเก็บรักษาไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร
ภายนอกระเบียงคด	หน้าต่างระเบียงคด	ภายในระเบียงคด

โบราณสถานประกอบด้วยองค์ปราสาท 3 หลัง หันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีคูน้ำล้อมรอบ 4 ด้าน มีกำแพงแก้ว 2 ชั้น ชั้นนอกทำด้วยศิลาแลง ชั้นในทำด้วยหินทราย ตัวปราสาทก่อสร้างด้วยหินทรายมีโคปุระหรือซุ้มประตูเหลืออยู่เพียงด้านทิศตะวันออกและทิศตะวันตกเท่านั้น

ด้านนอกปราสาททางทิศตะวันออกมีสระน้ำขนาดใหญ่รูปสี่เหลี่ยมมีถนนปูด้วยหินจากตัวปราสาทไปจนถึงสระน้ำตลอดแนวมีการค้นพบศิลาจารึก 2 หลัก จารึกด้วยอักษรขอมโบราณเป็นหลักฐานสำคัญที่บ่งบอกถึงอายุการสร้างปราสาทสด๊กก็อกธมแห่งนี้

ภายในระเบียงคด	องค์ประทาน	องค์ประทาน
องค์ประทาน	บรรณาลัย เก็บตำหรับตำรา งานพิธีบวงสรวง	ตลอดจนบอกถึงวัตถุประสงค์ ของการสร้างจารึกหลักที่ 2 นัยว่าเพื่อเฉลิมพระเกียรติ แด่พระเจ้าอาทิตยวรมันที่ 2 ในโอกาสที่ บูรณะปราสาท สด๊กก็อกธมสำเร็จเมื่อ ปีพุทธศักราช 1595

มุมสว่าง

แท่นวางศิวลึงค์ ศิวลึงค์หายไปนานมากแล้ว

ภายในระเบียงคดมีบรรณาลัยก่อด้วยหินทราย 2 หลัง อยู่หน้าปราสาทหลังกลาง ซึ่งเป็นปรางค์ประธาน ปราสาทด้านซ้ายมือและปราสาทองค์ประธาน อยู่ระหว่างการบูรณะโดยกรมศิลปากร

ปราสาทองค์ประทาน - บรรณาลัย	ปราสาทองค์ประทาน - บรรณาลัยทั้งซ้ายและขวา
ปราสาทองค์ประทาน - บรรณาลัย	ระเบียงคด
บรรณาลัย

การเดินทาง

สามารถใช้เส้นทางสายอรัญประเทศ – ตาพระยา หรือทางหลวงหมายเลข 348 ประมาณ 25.5 กิโลเมตร จะถึงทางหลวงหมายเลข3381 เลี้ยวขวาเข้าไปประมาณ 10 กิโลเมตร จะเห็นสถานีอนามัยโคกสูงอยู่ขวามือ เลี้ยวซ้ายเข้าไปตามทางแยกอีกประมาณ 4 กิโลเมตรผ่านโรงเรียนหนองเสม็ด ถึงกิโลเมตรที่ 12 เลี้ยวขวาเข้าไปอีก2.5 กิโลเมตร ถึงปราสาทสด๊กก็อกธม

ปราสาทเขาน้อยสีชมพู

ตั้งอยู่ในวัดเขาน้อยสีชมพู ตำบลคลองน้ำใส ห่างจากตัวอำเภออรัญประเทศไปทางทิศใต้ประมาณ 12 กิโลเมตร โบราณสถานตั้งอยู่บนยอดเขาน้อยซึ่งเป็นเขาหินปูนสูงจากพื้นประมาณ 130 เมตร มีบันไดทางขึ้น 254 ขั้น แล้วเดินขึ้นต่อไปไม่ไกลก็จะถึงบริเวณตัวปราสาท หรือ สามารถไปทางรถโดยผ่านวัดเขาน้อยสีชมพู ไปตามทางอ้อมเขาประมาณ 1 กิโลเมตร เดินเท้าต่อขึ้นไปอีกประมาณ 250 เมตร สันนิษฐานว่า ปราสาทนี้สร้างในพุทธศตวรรษที่ 12 และมีการบูรณะปฏิสังขรณ์ในพุทธศตวรรษที่ 15 และคงความสำคัญจนถึงพุทธศตวรรษที่ 16 เชื่อว่าเป็นศาสนสถานในศาสนาฮินดู ประกอบด้วยปรางค์ 3 หลังคือ ปรางค์ทิศเหนือ ปรางค์องค์กลาง และปรางค์ทิศใต้ แต่คงเหลือเพียงปรางค์องค์กลางเท่านั้นที่ยังคงสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ ส่วนปรางค์ทางทิศเหนือและวิหารทิศใต้เหลือเพียงฐานเท่านั้น ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2478 ปราสาทเขาน้อยได้รับการขึ้นทะเบียน

เดินขึ้นเขาเตี้ยๆ ไม่กี่ร้อยขั้น

องค์ปราสาทประทานที่เหลือเพียงหนึ่งเดียว

เดินสบายๆ ไม่ต้องรีบ

เป็นโบราณสถานแห่งชาติจากกรมศิลปากร และมีการสำรวจขุดพบโบราณวัตถุจำนวนมาก เช่น โบราณวัตถุทำจากโลหะ เครื่องปั้นดินเผา ทับหลังหินทราย 5 ชิ้น และค้นพบแผ่นจารึกบ่งบอกถึงอายุการสร้างปราสาทเรียกว่า จารึกเขาน้อย และทับหลังหินทรายแบบสมโบร์ไพรกุกอายุประมาณพุทธศตวรรษที่ 12 ศิลาจารึกระบุมหาศักราช 559 ตรงกับ พ.ศ. 1180 ซึ่งเป็นจารึกที่ระบุศักราชเก่าที่สุดในประเทศ โบราณวัตถุต่าง ๆ ที่ได้จากการขุดค้นปัจจุบันเก็บรักษาและตั้งแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่ง ชาติปราจีนบุรี

การเดินทาง จากถนนทหารร่วมจิตร ผ่านวัดชนะไชยศรี ตามทางหมายเลข 3067 ไปประมาณ 500 เมตร เลี้ยวซ้ายไป 12 กิโลเมตร ผ่านด่านตรวจนาดง วัดป่าอรัญวาสี จะเห็นวัดเขาน้อย(สีชมพู) อยู่ทางขวามือ ขับเลยวัดไปจนถึงทางแยก เลี้ยวขวาอ้อมไปตามทางขึ้นเขาประมาณ 1 กิโลเมตร มีที่จอดรถขนาดพอประมาณ แล้วเดินเท้าต่อขึ้นไปประมาณ 250 เมตร